ICT-rapport Rekenkamer verandert weinig

Het rapport van de Algemene Rekenkamer naar ict-projecten bij de overheid zal weinig verbeteringen opleveren. Dat denken overheids- en projectmanagementexperts. De Algemene Rekenkamer presenteert dinsdag 24 juni het tweede deel van het onderzoek dat door de Tweede Kamer werd aangevraagd na uitlatingen van ict-deskundigen in NRC Handelsblad dat de overheid jaarlijks vier tot vijf miljard euro verspilt aan projecten.

“Ik verwacht geen grote wijzigingen in het rapport. Er zijn geen wondermiddelen die voor een grote verandering zullen zorgen. Van een haalbaarheidstoets bijvoorbeeld is het effect vrij klein”, zegt Piet de Kam, senior-consultant bij Het Expertise Centrum en jarenlang werkzaam bij de overheid. Hij was onder andere directeur van het Belastingdienst/Automatiseringscentrum (BAC). Ook Daan Rijsenbrij, overheidsexpert en betrokken bij het eerste deel van het rapport van de Algemene Rekenkamer verwacht weinig veranderingen. “De Rekenkamer steekt vooral het vingertje op en zegt dat ze het niet meer mogen doen. Toch merk je dat de Rekenkamer langzaam de stem begint te verheffen.” Alle ogen zijn gericht op dit rapport, zegt Rijsenbrij. “Minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken heeft al verschillende keren gezegd dat ze wacht met maatregelen tot dit rapport.”

De experts missen vooral centrale regie bij ict-projecten bij de overheid. Iets wat de Tweede Kamer ook al aangaf tijdens een debat naar aanleiding van het artikel in het NRC Handelsblad. Minister Ter Horst gaf tijdens dit debat aan wel de regie over de projecten te willen voeren, maar daar niet verantwoordelijk voor te willen zijn. De Kam verwacht dat de Algemene Rekenkamer de verantwoordelijkheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken zal neerleggen, maar vindt dit geen goede zaak. “Het wordt dan een hiërarische organisatie. De besluitvorming loopt dan moeizaam.” Hij vindt dat de betrokken uitvoeringsorganisaties, zoals het UWV of de Belastingdienst meer autonomie moeten krijgen.

Peter Kastenmiller, medewerker bij adviesorganisatie Zenc en actief in lokale en regionale rekenkamers, vindt dat de verantwoordelijk bij de betrokken ministeries moet liggen. Hij verwacht ook niet dat de Rekenkamer een verantwoordelijke aanwijst. “Zo benadrukt de Rekenkamer de instrumentele kant van ict. Er moet gekeken worden hoe ict een bijdrage kan leveren.”

Rijsenbrij pleit al enkele jaren voor een digitale rijksbouwmeester. Dat is een instantie die de ict bij de overheid vanuit een architectuurrol coördineert. “Het UWV, de Belastingdienst en gemeentes werken bijvoorbeeld veel samen vanuit de SUWI-keten. Het is belangrijk dat dit goed op elkaar aansluit”, zegt Rijsenbrij. Ook De Kam ziet wel iets in dit idee. “De kennis bij de overheid is heel versnipperd. De bevoegdheden en besluitvorming moet men niet centraliseren, maar het gaat om kenniscentralisatie”, zegt hij.

Ict-projecten bij de overheid missen ook regelmatig een heldere doelstelling, merken de experts. Bovendien leunt de overheid teveel op de ict als oplossing. Dat stelde de Rekenkamer ook in het eerste rapport. De Kam: “Bij projecten wordt er gekeken naar het ict-probleem, maar er ligt altijd een dieper veranderingsproject ten grondslag. Het bedrijfsmanagement denkt het probleem via ict op te lossen en de verandering in de werkwijze is ondergeschikt. Als het probleem is opgelost dat strookt de ict niet meer met de werkwijze.”

Bovenstaand probleem is iets dat niet alleen bij de overheid heerst. Overheids ict-projecten zijn ook niet zo anders dan projecten in het bedrijfsleven, stellen de experts. Overheidsprojecten zijn complex door de wet- en regelgeving vindt De Kam. “Dat is ook iets dat bij banken en financiële organisaties het geval is.” Ook Rijsenbrij vindt dat de overheid te vergelijken is met een groot bedrijf. “Ook bedrijven hebben een moeilijke structuur over meerdere landen. Dat heeft niets te maken met de overheid.” Toch is er volgens Rijsenbrij zeker wel een verschil met het bedrijfsleven: “Het is de makkelijkste klant die er is. Ze zijn veel te lief.”